Δράση

Κατά τη χθεσινή συνεδρία της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εργασίας για το νομοσχέδιο που αφορά την κοινωνική συμμετοχή, τη συμπερίληψη και την ανεξάρτητη διαβίωση των ατόμων με αναπηρία, η Οργάνωση Αγκαλιά Ελπίδας κατέθεσε τις θέσεις της μέσα από το υπόμνημα που υπέβαλε στην Επιτροπή, επισημαίνοντας σημαντικά ζητήματα που παραμένουν ανοικτά.

Στο υπόμνημα της Οργάνωσης τονίζεται ότι η ανεξάρτητη διαβίωση, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 19 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, προϋποθέτει ένα ολοκληρωμένο σύστημα υπηρεσιών και υποστηρικτικών πολιτικών που να επιτρέπουν στα άτομα με αναπηρία να ζουν μέσα στην κοινότητα με αυτονομία, αξιοπρέπεια και πραγματική ελευθερία επιλογών.

Ωστόσο, όπως επισημάνθηκε στη συνεδρία και καταγράφεται στο υπόμνημα:

• Το προτεινόμενο πλαίσιο δεν προνοεί υπηρεσίες κατ’ οίκον φροντίδας για τα άτομα με τις πιο σοβαρές μορφές κινητικής αναπηρίας, παρόλο που αυτές αποτελούν βασική προϋπόθεση για να μπορούν να ζουν στην κοινότητα και να αποφεύγεται η ιδρυματοποίηση.

• Όσον αφορά τα επιδόματα, τα άτομα με βαριά κινητική αναπηρία – παραπληγικά και τετραπληγικά – θα δουν αύξηση €368 μόνο όσοι δεν είναι λήπτες Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος, ενώ όσοι είναι λήπτες ΕΕΕ δεν θα δουν καμία αύξηση (€0). Αυτό δημιουργεί μια προφανή ανισότητα εις βάρος των πιο ευάλωτων συμπολιτών μας.

• Χωρίς επαρκείς και οργανωμένες υπηρεσίες κατ’ οίκον φροντίδας και ουσιαστική οικονομική στήριξη, ο στόχος της ανεξάρτητης διαβίωσης παραμένει μακριά από την πραγματικότητα.

Παράλληλα, στο υπόμνημα της Αγκαλιάς Ελπίδας επισημαίνεται ότι η νομοθεσία πρέπει να διασφαλίζει:

• την πραγματική αυτοδιάθεση των ατόμων με αναπηρία,

• την ισότιμη μεταχείριση όλων των ατόμων με αναπηρία,

• την ουσιαστική συμμετοχή των οργανώσεων των ατόμων με αναπηρία στη λήψη αποφάσεων, όπως προβλέπει και το άρθρο 4(3) της Σύμβασης.

Η ανεξάρτητη διαβίωση δεν μπορεί να αποτελεί απλώς έναν τίτλο σε ένα νομοσχέδιο.

Απαιτεί πραγματικές υπηρεσίες, επαρκή στήριξη και πολιτικές που επιτρέπουν στα άτομα με αναπηρία να ζουν μέσα στην κοινότητα με αυτονομία, αξιοπρέπεια και ίσα δικαιώματα.

Προς Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εργασίας 

Συνεδρία ημ. 10/3/2026 

Θέσεις «Αγκαλιας Ελπίδας» Παγκύπριας οργάνωσης για την εγκεφαλική παράλυση και άλλες αναπηρίες για το νομοσχέδιο 

«Ο ΠΕΡΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ, ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗΣ

ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2026»

Με τα σχόλια μας δεν επιχειρούμε να εμποδίσουμε την εφαρμογή ενός νομοσχέδιου που όλοι επιδιώκουμε, αλλά για να διασφαλίσουμε ότι θα γίνει σωστά.

Όλοι συμφωνούμε ότι τα άτομα με αναπηρία πρέπει να απεγκλωβιστούν από το ΕΕΕ.

Το ερώτημα όμως είναι πώς θα γίνει αυτό.

Το νομοσχέδιο αφήνει σοβαρά κενά σε ζητήματα αυτοδιάθεσης, ανεξάρτητης διαβίωσης και ίσης μεταχείρισης.

Ζητούμε να διορθωθούν αυτά τα σημεία ώστε να περάσει ένας νόμος που πραγματικά να σέβεται τη Σύμβαση του ΟΗΕ και τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία.

Η ανεξάρτητη διαβίωση δεν είναι διοικητικό πρόγραμμα.

Είναι θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα.Και τα δικαιώματα δεν σχεδιάζονται με λογική ελέγχου αλλά με λογική ελευθερίας και αυτό δεν αντανακλά στο γράμμα και ύφος αυτού του νομοσχεδίου. 

Το νομοσχέδιο επιχειρεί να εισαγάγει ένα νέο πλαίσιο «ανεξάρτητης διαβίωσης». Ωστόσο, αρκετές από τις βασικές του διατάξεις δημιουργούν σοβαρά ζητήματα συμβατότητας με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, την οποία η Κυπριακή Δημοκρατία έχει κυρώσει και δεσμεύεται να εφαρμόζει.

Η CRPD δεν είναι απλώς μια διακήρυξη αρχών.

Αποτελεί δεσμευτικό διεθνές δίκαιο.

Κάθε νομοθεσία για την αναπηρία πρέπει να ευθυγραμμίζεται με τέσσερις βασικές αρχές της Σύμβασης:

1. Αυτοδιάθεση και ελευθερία επιλογής

2. Μη διάκριση

3. Πλήρης συμμετοχή στην κοινωνία

4. Ανεξάρτητη διαβίωση μέσα στην κοινότητα

Με βάση αυτές τις αρχές, προκύπτουν τα ακόλουθα κρίσιμα ζητήματα

1. Περιορισμός της έννοιας «αντιπροσωπευτικών οργανώσεων»

Παραβίαση άρθρου 4(3) CRPD

Η Σύμβαση επιβάλλει στα κράτη να διαβουλεύονται ενεργά με οργανώσεις ατόμων με αναπηρία.

Το νομοσχέδιο όμως περιορίζει την έννοια των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων μόνο σε οργανώσεις εγγεγραμμένες σύμφωνα με τον «περί Σωματείων και Ιδρυμάτα και για Άλλα Συναφή Θέματα Νόμο»

Αυτό δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα για τρεις λόγους:

Α)Η αντιπροσώπευση δεν καθορίζεται από νομική μορφή.

Σε πολλές χώρες οργανώσεις αναπηρίας λειτουργούν ως εταιρείες μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα.

Β)Παραβιάζεται η αρχή “Nothing about us without us”.

Γ) Δημιουργείται μονοπώλιο εκπροσώπησης.

Η CRPD απαιτεί πλουραλισμό εκπροσώπησης, όχι διοικητικό αποκλεισμό.

2. Σύγχυση προσωπικής βοήθειας και φροντίδας

Παραβίαση άρθρου 19 CRPD

Η Σύμβαση ορίζει ότι τα κράτη πρέπει να παρέχουν:

«προσωπική βοήθεια απαραίτητη για την υποστήριξη της διαβίωσης και της ένταξης στην κοινότητα».

Η προσωπική βοήθεια διεθνώς είναι:

• εργαλείο αυτονομίας

• μέσο συμμετοχής στην κοινωνία

• μηχανισμός αποϊδρυματοποίησης

Το νομοσχέδιο όμως συγχωνεύει:

• προσωπική βοήθεια

• κατ’ οίκον φροντίδα

Αυτό οδηγεί σε ένα μοντέλο φροντίδας αντί ανεξαρτησίας.

Στην πράξη δημιουργεί ένα ιατροκεντρικό σύστημα, ενώ η CRPD προωθεί το κοινωνικό μοντέλο αναπηρίας.

Με αυτή τη σύζευξη , άτομα με αυξημένες ανάγκες φροντίδας εμμέσως αποκλείονται από άλλες υπηρεσίες ανεξάρτητης διαβίωσης , όπως τον κοινωνικό συνοδό , τον διερμηνέα κτλ. αφού τα καθήκοντα  είναι πανομοιότυπα όπως περιγράφονται. 

3. Υπερεξουσίες της διοίκησης

Παραβίαση άρθρου 12 CRPD

Το νομοσχέδιο δίνει στην αρμόδια αρχή την εξουσία να αποφασίζει «προς όφελος» του ατόμου. Να ελέγχει και να αποφασίζει τη διακοπή όλου ή μέρους του επιδόματος και την αντικατάσταση του με υπηρεσίες ανεξάρτητης διαβίωσης . Με ποια κριτήρια ? κάτω υπό ποιες συνθήκες . Ποιοι οι μηχανισμοί ένστασης του ατόμου και ποια ανεξάρτητη διοικητική αρχή θα εξετάζει τις ενστάσεις. Θα αφήσουμε τα άτομα να διαβιούν υπό καθεστώς εκφοβισμού και ελέγχου? Ενώ σήμερα έχουν την ελευθερία επιλογής διαχείρισης των επιδομάτων τους? 

Αυτό δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο:

• υποκατάστασης της βούλησης του ατόμου

• περιορισμού της αυτοδιάθεσης

• διοικητικού πατερναλισμού

Η CRPD έχει απορρίψει διεθνώς το μοντέλο:

substituted decision making

και το αντικαθιστά με:

supported decision making

Δηλαδή:

το κράτος υποστηρίζει την απόφαση του ατόμου , δεν την αντικαθιστά.

4. Δικαίωμα επιλογής τρόπου διαβίωσης

Άρθρο 19 CRPD

Η Σύμβαση είναι ξεκάθαρη:

Τα άτομα με αναπηρία έχουν δικαίωμα:

• να επιλέγουν πού θα ζουν

• με ποιον θα ζουν

• χωρίς εξαναγκασμό σε συγκεκριμένες δομές

Όταν όμως:

• η οικονομική στήριξη είναι χαμηλή για διαβίωση στο σπίτι

• και υψηλότερη για δομές

τότε δημιουργείται έμμεσος εξαναγκασμός ιδρυματοποίησης.

Αυτό θεωρείται διεθνώς structural discrimination (Δομική διάκριση) .

Τα άτομα με κινητική αναπηρία , τετραπληγία για παράδειγμα ή άλλες αναπηρίες αυξημένης φροντίδας  ΔΕΝ έχουν σχέδιο επιλογής για να ζήσουν ανεξάρτητα , ούτε υπάρχει πρόνοια διευθέτησης , είτε επιδότησης ενοικίου , ούτε επιδότησης ατομικού προγράμματος , πέραν από τα άτομα με σοβαρή νοητική αναπηρία ή αυτισμό. Δηλαδή καμία επιλογή σε άλλες περιπτώσεις να ζήσουν ανεξάρτητα εάν δεν έχουν το υποστηρικτικό περιβάλλον ή εάν επιθυμούν να ζήσουν μόνοι τους . Που καταλήγουν γνωρίζετε ? στα γηροκομεία.. 

5. Ηλικιακή διάκριση

Παραβίαση άρθρου 5 CRPD

Η ηλικιακή οριοθέτηση για βαριά κινητική αναπηρία:

12 – 65 ετών

δημιουργεί διάκριση.

Η αναπηρία δεν αλλάζει με την ηλικία.

Η διάκριση αυτή:

• στερεί δικαιώματα από παιδιά και μάλιστα σε μια κρίσιμη ηλικία 

• στερεί  σε ηλικιωμένα άτομα ποιότητα ζωής σε μια περίοδο που την έχουν σίγουρα ανάγκη 

• παραβιάζει την αρχή ίσης μεταχείρισης.

Υπήρχε πρόνοια στο πρώτο προσχέδιο για επίδομα βαριάς κινητικής από 0-65 ετών , γιατί αφαιρέθηκε ? 

6. Περιορισμός μετακίνησης

Παραβίαση άρθρου 20 CRPD

Η Σύμβαση προστατεύει την προσωπική κινητικότητα.

Η κινητικότητα δεν αφορά μόνο:

• εργασία

• σπουδές όπως αναφέρεται στην νομοθεσία 

Αφορά:

• κοινωνική ζωή

• συμμετοχή

• αξιοπρέπεια

Η κινητικότητα είναι προϋπόθεση για πολιτικά δικαιώματα και κοινωνική ένταξη.

7. Αξιολόγηση εξοπλισμού και υποστηρικτικής τεχνολογίας

Παραβίαση άρθρου 26 CRPD

Η Σύμβαση απαιτεί:

• διεπιστημονική προσέγγιση

• εξατομικευμένη αξιολόγηση

• πρόσβαση σε τεχνολογία αποκατάστασης

Ο περιορισμός αξιολόγησης μόνο σε συγκεκριμένα νοσοκομεία και  ειδικά σχολεία  δημιουργεί:

• καθυστερήσεις

• λάθος αξιολογήσεις

• αποκλεισμό θεραπευτών που γνωρίζουν το άτομο.

• Επικινδυνότητα αποφάσεων με σκοπό προσωπικό όφελος 

Υπάρχουν καταγγελίες για λανθασμένες αξιολογήσεις , ταλαιπωρία και καθυστερήσεις με κόστος την σωματική υγεία των δικαιούχων. Ζητήσαμε επανειλημμένα οι αξιολογήσεις να γίνονται από τους επαγγελματίες που γνωρίζουν και εξυπηρετούν το παιδί και είναι στο ΓΕΣΥ, ενημερώσαμε και το ΥΠΑΝ αλλά και το τμήμα κοινωνικής ενσωμάτωσης , δυστυχώς δεν έλαβαν υπόψιν τις αναφορές μας και αρνήθηκαν συνάντηση που είχαμε προτείνει με όλα τα εμπλεκόμενα μέρη.

8. Πρόσβαση σε υποστηρικτική τεχνολογία και τεχνικά μέσα 

Άρθρο 20 και 26 CRPD

Η υποστηρικτική τεχνολογία είναι εργαλείο ανεξαρτησίας .

Ο αποκλεισμός ατόμων που βρίσκονται σε αποκατάσταση ή δομές ή ιατρικά κέντρα :

• στερεί τη δυνατότητα επανένταξης

• αντιβαίνει στη λογική της αποκατάστασης.

Πως είναι δυνατόν να μην μπορεί ένα άτομο το οποίο για οποιοδήποτε λόγο πρέπει να διαβιεί πέραν των 6 μηνών στους πιο πάνω χώρους να μην μπορεί να επωφεληθεί της χρήσης των υποστηρικτικών μέσων

9. Επιδότηση σε κέντρα ημέρας 

Γιατί επιδοτείται η απασχόληση ενηλίκων ΜΟΝΟ σε κέντρα ημέρας;

Το νομοσχέδιο επιχορηγεί τη συμμετοχή σε κέντρα ημέρας αλλά δεν στηρίζει άλλες μορφές κοινωνικής συμμετοχής μέσα στην κοινότητα.

Αυτό δημιουργεί ένα σύστημα που κατευθύνει τα άτομα σε συγκεκριμένες δομές αντί να ενισχύει την επιλογή τους και την συμμετοχή τους σε χώρους όπως πολυδύναμα κέντρα , απογευματινά ή θερινά προγράμματα πραγματικής συμπερίληψης . Ακόμη μια φορά η επιλογή της συμπερίληψης τιμωρείται με επιπρόσθετο ( αφού δεν παρέχεται ο προσωπικός συνοδός )και δυσανάλογο κόστος αντί να ενισχύεται και να προωθείται. 

10. Καταργείται το άρθρο 34 του ΕΕΕ και μένουν εκτός τα άτομα των 65 χρονών. Εισήγηση μας  είναι να μην καταργηθεί αλλά να τροποποιηθεί με τρόπο που να συμπεριλαμβάνει τα άτομα άνω των 65 χρονών 

11. Οι παροχές δεν ξεκινούν από την ημερομηνία αίτησης.

Στο νομοσχέδιο η έναρξη των επιδομάτων συνδέεται με την ημερομηνία εξέτασης της αίτησης και όχι με την ημερομηνία υποβολής. Αυτό είναι αδιανόητο. 

Αντιβαίνει σε βασικές αρχές του διοικητικού δικαίου.

Οι καθυστερήσεις της διοίκησης δεν μπορεί να μετατρέπονται σε οικονομική απώλεια για το άτομο με αναπηρία.

11. Οικονομική επάρκεια και αξιοπρεπές επίπεδο ζωής

Άρθρο 28 CRPD

Η Σύμβαση προβλέπει ότι τα κράτη πρέπει να εξασφαλίζουν:

επαρκές επίπεδο διαβίωσης και κοινωνική προστασία.

Όταν επιδόματα παραμένουν στάσιμα για δεκαετίες ενώ αυξάνεται το κόστος ζωής, δημιουργείται:

de facto οικονομική διάκριση. 

Τα άτομα που κρίθηκαν από την αρμόδια αρχή ως αυτά με τις περισσότερες  αυξημένες ανάγκες στήριξης εδώ και δεκαετίες περιμένουν αυτή τη νομοθεσία με την υπόσχεση αύξησης του επιδόματος τους το οποίο παραμένει στάσιμο από το 2013. Με λύπη αντιλαμβανόμαστε ότι πάλι καμία αύξηση δεν θα δοθεί. 

Συμπέρασμα 

Το νομοσχέδιο έχει τη δυνατότητα να αποτελέσει ένα σημαντικό βήμα μεταρρύθμισης.

Όμως για να είναι πραγματικά εμβληματικό πρέπει:

• να εναρμονιστεί πλήρως με τη Σύμβαση του ΟΗΕ

• να ενισχύσει την αυτοδιάθεση και την ελευθερία επιλογής 

• να ενισχύσει την συμπερίληψη και την συμμετοχή στην κοινότητα 

• να διασφαλίσει πραγματική ανεξάρτητη διαβίωση.

• να διασφαλίσει την αξιοπρέπεια των ατόμων με αναπηρία

Η νομοθεσία για την αναπηρία δεν μπορεί να είναι ένα διοικητικό εργαλείο ελέγχου.Πρέπει να είναι εργαλείο ελευθερίας.

Να σημειωθεί ότι το νομοσχέδιο αυτό δεν είναι προϊόν διαβούλευσης με την Οργάνωση μας αλλά καλεστήκαμε εκ των υστέρων για ενημέρωση. Έχουμε δώσει τις θέσεις και τα σχόλια μας στο τμήμα κοινωνικής ενσωμάτωσης και έχουμε τοποθετηθεί και στην δημόσια διαβούλευση. 

Δυστυχώς καμία από τις προτάσεις μας δεν έχει συμπεριληφθεί στο νομοσχέδιο, αφήνοντας μας την εντύπωση ότι η διαβούλευση γίνεται τυπικά και χωρίς βούληση τροποποιήσεων.

Ευελπιστούμε πως το κοινοβουλευτικό σώμα θα δώσει την πρέπουσα σημασία και θα επιδιώξει ουσιαστική συζήτηση , κατ’ άρθρον προς βελτίωση του νομοσχεδίου και με την συμμετοχή όλων των οργανώσεων. 

Ένεκα περιορισμένου χρόνου μελέτης του νομοσχεδίου , το οποίο στάλθηκε στις 5/11/26 , επιφυλασσόμαστε σε περίπτωση επιπρόσθετων σχολίων και παρατηρήσεων . 

Με εκτίμηση 

Γεωργία ( Γιούλα ) Πιτσιάλη 

Εκ μέρους της Αγκαλιάς Ελπίδας 

  

Το νομοσχέδιο εδώ f4b9f2cLNC.pdf