Δράση

Επιστολή προς Υπουργείο Παιδείας

Συνάντηση Με Υπουργό Παιδείας Κον Κώστα Καδή και Παγκύπρια Συνομοσπονδία Συνδέσμων Γονέων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Εισηγήσεις  Παγκύπριας Οργάνωσης Γονέων Και Φίλων Παιδιών με Εγκεφαλικές και άλλες Αναπηρίες "Αγκαλιάς Ελπίδας" για ένα Δημοκρατικό σχολείο, για Όλους

Ιστορικό 

Ειδική Εκπαίδευση

Η ειδική εκπαίδευση είναι ένας κλάδος που αναπτύχθηκε όταν τα παιδιά με αναπηρία άρχισαν να φοιτούν σε ειδικά σχολεία. Σκοπός ήταν να καταρτιστεί μια ομάδα επαγγελματιών στα χαρακτηριστικά των ατόμων με διάφορες αναπηρίες και σε τρόπους που μπορεί να διευκολύνουν τη μάθηση των παιδιών αυτών.

Από την ειδική εκπαίδευση, προχωρήσαμε στην ένταξη, και πολλά παιδιά με αναπηρία εντάχθηκαν στα γενικά σχολεία. Στην ένταξη, δημιουργήθηκαν ειδικές μονάδες και τάξεις στήριξης και σε αυτές παρεχόταν ειδική εκπαίδευση από επαγγελματίες με πτυχίο στην ειδική εκπαίδευση ή στη ψυχολογία.

Σήμερα η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία του 2006 και η βιβλιογραφία μιλά για το δικαίωμα των παιδιών στην ενιαία εκπαίδευση, δηλαδή σε ένα σύστημα εκπαίδευσης στο οποίο να φοιτούν όλα τα παιδιά χωρίς διακρίσεις και να λαμβάνουν ισότιμη ποιοτική εκπαίδευση. Σε ένα τέτοιο σύστημα, δεν γίνεται λόγος για ειδική εκπαίδευση, αλλά για εκπαίδευση.

Πτυχίο Δημοτικής και Προδημοτικής Εκπαίδευσης (δάσκαλοι και νηπιαγωγοί)

Καταρτίζει τους επαγγελματίες σε θέματα που αφορούν γενικά την εκπαίδευση και σε ειδικά θέματα παιδαγωγικών (π.χ. ανάπτυξη προγραμμάτων, σχεδίων μαθήματος, διαφοροποίησης) και τις διδακτικές όλων των γνωστικών αντικειμένων (π.χ. Διδακτική του γλωσσικού μαθήματος, Διδακτική των Μαθηματικών, Διδακτική της Ιστορίας, Διδακτική της Γεωγραφίας κτλ.). Στο πτυχίο περιλαμβάνονται μαθήματα ειδικής ή ενιαίας εκπαίδευσης. Ο αριθμός των μαθημάτων ειδικής ή ενιαίας εκπαίδευσης ποικίλλει ανάλογα με το πανεπιστήμιο. Στα μαθήματα αυτά παρουσιάζονται οι διάφορες αναπηρίες, οι τρόποι αντιμετώπισης μέσα στη γενική τάξη, ο τρόπος που μπορεί ο εκπαιδευτικός να αξιολογήσει τα παιδιά κ.λπ.

Πτυχία σε διάφορα γνωστικά αντικείμενα (καθηγητές Μέσης Εκπαίδευσης)

Καταρτίζει τους επαγγελματίες σε μια επιστήμη (π.χ. Ελληνική φιλολογία, Μαθηματικά, Πολιτική Οικονομία, Φυσική-Χημεία κ.λπ.). Δεν καταρτίζει τους επαγγελματίες σε παιδαγωγικά θέματα που αφορούν τον τρόπο διδασκαλίας (ανάπτυξη σχεδίων μαθήματος, διαφοροποίηση, μέθοδοι μάθησης κ.λπ.). Δεν καταρτίζει τους επαγγελματίες σε θέματα ειδικής ή ενιαίας εκπαίδευσης.

Πτυχίο Ειδικής Εκπαίδευσης

Καταρτίζει τους επαγγελματίες σε θέματα ανάπτυξης του παιδιού, θέματα που αφορούν την κάθε αναπηρία (ορισμοί, χαρακτηριστικά, τρόποι αντιμετώπισης/εκπαίδευσης με βάση τα χαρακτηριστικά της αναπηρίας, αξιολόγηση). Το πτυχίο αυτό δεν καταρτίζει τους επαγγελματίες σε παιδαγωγικά θέματα ή σε διδακτικές των γνωστικών αντικειμένων (π.χ. Διδακτική του γλωσσικού μαθήματος, Διδακτική των Μαθηματικών, Διδακτική της Ιστορίας, Διδακτική της Γεωγραφίας κτλ.). Το πτυχίο δεν καταρτίζει τους επαγγελματίες σε μια Επιστήμη (π.χ. Ελληνική φιλολογία, Μαθηματικά, Πολιτική Οικονομία, Φυσική-Χημεία κ.λπ.)

Τα τελευταία χρόνια μερικά πανεπιστήμια έχουν προχωρήσει στην κατάργηση του βασικού πτυχίου της ειδικής εκπαίδευσης και έχουν ενισχύσει τα προγράμματα των δασκάλων και νηπιαγωγών με θέματα που αφορούν τις αναπηρίες, με σκοπό να ενδυναμώσουν το γενικό δάσκαλο να ανταποκρίνεται σε όλα τα παιδιά.

Στην Κύπρο, στους καταλόγους των ειδικών εκπαιδευτικών δικαιούνται να εγγραφούν άτομα με βασικό πτυχίο στην ειδική εκπαίδευση ή με βασικό πτυχίο στη δημοτική-προδημοτική εκπαίδευση και μεταπτυχιακό στην ειδική/ενιαία εκπαίδευση.

Τι γίνεται στο δημοτικό σχολείο

Τα παιδιά με αναπηρία φοιτούν σε ειδική μονάδα ή λαμβάνουν ειδική εκπαίδευση κάποιες ώρες σε ειδική τάξη. Ωστόσο, τα παιδιά της ειδικής μονάδας φαίνεται να μην καλύπτουν την ύλη που καλύπτουν τα παιδιά της ηλικίας τους, με αποτέλεσμα να τελειώνουν το δημοτικό σχολείο και να είναι σε πολύ χαμηλότερο επίπεδο από τα παιδιά της ηλικίας τους. Το ίδιο συμβαίνει και με τα παιδιά που λαμβάνουν κάποιες ώρες ειδικής εκπαίδευσης.

Αποτέλεσμα της ύπαρξης αυτού του διαχωριστικού συστήματος εκπαίδευσης είναι ότι οι εκπαιδευτικοί της γενικής τάξης θεωρούν ότι τα παιδιά που λαμβάνουν ειδική εκπαίδευση δεν είναι δική τους ευθύνη, αλλά ευθύνη του ειδικού εκπαιδευτικού. Οι ειδικοί εκπαιδευτικοί προσπαθούν στο χρόνο που έχουν και με τις γνώσεις που έχουν να προχωρήσουν τα παιδιά μαθησιακά, αλλά δεν έχουν την κατάρτιση και το χρόνο να διδάξουν όλη την ύλη του δημοτικού σχολείου.

Τι γίνεται στο γυμνάσιο - λύκειο

Στο γυμνάσιο – λύκειο δεν υπάρχουν ειδικοί εκπαιδευτικοί και οι καθηγητές στηρίζουν τα παιδιά στην ειδική μονάδα ή σε άλλα προγράμματα. Όμως οι καθηγητές δεν έχουν γνώσεις για τις αναπηρίες και για τα παιδαγωγικά θέματα. Επομένως, δεν μπορούν να στηρίζουν τα παιδιά με αναπηρία ούτε μέσα στην τάξη τους, ούτε εκτός αυτής. Τα τελευταία χρόνια λειτουργεί το Πρόγραμμα Προϋπηρεσιακής Κατάρτισης, με σκοπό να καταρτίζονται οι καθηγητές σε θέματα παιδαγωγικών, όμως υπάρχει μια μεγάλη μερίδα καθηγητών η οποία δεν έχει παρακολουθήσει το πρόγραμμα αφού διορίστηκαν πριν την εφαρμογή του. 

Συμπερασματικά

Ο διορισμός επαγγελματιών ειδικής εκπαίδευσης στο δημοτικό σχολείο και στο νηπιαγωγείο έγινε σε μια περίοδο μετάβασης από τη φοίτηση στο ειδικό σχολείο στη φοίτηση σε σχολεία ένταξης και συνέχισε το διαχωρισμό των παιδιών με αναπηρία. Δημιούργησε το στερεότυπο ότι τα παιδιά με αναπηρία πρέπει να λαμβάνουν εξατομικευμένη εκπαίδευση μόνο εκτός τάξης, ενώ η ενιαία εκπαίδευση και η βιβλιογραφία για διαφοροποίηση της διδασκαλίας μιλά για τη δυνατότητα εξατομικευμένης εκπαίδευσης εντός της γενικής τάξης.

Ο διορισμός επαγγελματιών ειδικής εκπαίδευσης στο γυμνάσιο - λύκειο για να λειτουργήσουν με τον τρόπο που περιγράφεται πιο πάνω, θα οδηγήσει στο ίδιο αποτέλεσμα που οδήγησε και στο δημοτικό.

Οι ειδικοί εκπαιδευτικοί θα μπορούσαν να συμβάλουν στην παροχή εξατομικευμένης στήριξης μέσα στην τάξη και στην επιμόρφωση των γενικών δασκάλων και καθηγητών σε θέματα αναπηριών, σε καθημερινή βάση. Όμως δεν μπορούν να αντικαταστήσουν ούτε το δάσκαλο ούτε τον καθηγητή γιατί δεν γνωρίζουν θέματα διδακτικής. Για παράδειγμα, ο ειδικός δάσκαλος δεν γνωρίζει την ύλη των Μαθηματικών του Γυμνασίου, αλλά γνωρίζει πώς τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες μπορεί να βοηθηθούν στα μαθηματικά (π.χ. με το σπάσιμο της διδασκαλίας σε πολλά επιμέρους σημεία, με μνημονικούς κανόνες, με εικόνες, με διαγράμματα κ.λπ.). Επομένως, μόνο με τη συνεργασία ειδικών και γενικών εκπαιδευτικών σε καθημερινή βάση μέσα στην τάξη μπορεί να υπάρχει μαθησιακό αποτέλεσμα και μείωση του διαχωρισμού των παιδιών. Αυτό ισχύει για όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης.

Εισηγήσεις 

1. Δημιουργία Επιστημονικής, επαγγελματικής και  αξιόπιστης ομάδας υψηλού επιπέδου αξιολόγησης (με όλες τις απαραίτητες ειδικότητες) η οποία θα εντοπίζει τις ανάγκες του κάθε παιδιού πριν την φοίτηση του στην δημοτική εκπαίδευση. Αυτή η ομάδα θα είναι υπεύθυνη για το πόρισμα, τους στόχους και την εφαρμογή της κατάλληλης εκπαίδευσης, μέσα στην γενική τάξη με ότι αυτό συνεπάγετε( κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό, κατάλληλος εξοπλισμός κτλ.)  Οι εκθέσεις της θα δεσμεύουν το Υπουργείο Παιδείας για την εφαρμογή των εισηγήσεων της σε ότι το παιδί χρειάζεται για να μπορέσει να φοιτήσει επί ίσους όρους με τους συμμαθητές του στην Τάξη.  Οι γονείς θα είναι παρόν κατά την όλη διαδικασία και θα έχουν δικαίωμα γνώμης. Θα θέτονται εκπαιδευτικοί στόχοι από κοινού και θα γίνεται αξιολόγηση αποτελεσμάτων και διαφοροποίηση στόχων ανάλογα με την πρόοδο των μαθητών.

Αυτή η ομάδα θα πρέπει να αποτελείται από τους πιο κάτω ειδικούς:

• Ειδική παιδαγωγό, με ειδίκευση ανάλογα με την αναπηρία
• Λογοπαθολόγο που να αξιολογεί, την ομιλία, την επικοινωνία, την σίτιση και την κατάποση
• Εργοθεραπευτή 
• Φυσιοθεραπευτή
• Εκπαιδευτική ψυχολόγο που να ειδικεύετε και σε  μη λεκτικού τύπου αξιολογήσεις
• Ειδικό για θέματα αξιολόγησης ,παροχής και στήριξης συγκεκριμένου τεχνολογικού εξοπλισμού

2. Προσαρμογή της Διδακτέας Ύλης για να μπορεί να απευθύνεται  σε όλους τους μαθητές ανεξαρτήτου αναπηρίας ( καθολικός σχεδιασμός μάθησης (Universal Design for Learning) σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης . Το ίδιο ισχύει και για τα εξεταστικά δοκίμια τα οποία θα πρέπει να τροποποιούνται ανάλογα των αναγκών του μαθητή με αναπηρία ( πολλαπλής επιλογής ερωτήσεις, προφορική εξέταση, απλοποιημένη γλωσσική διατύπωση κτλ.) Το Υπουργείο Παιδείας Της Ελλάδας έχει υλοποιήσει με ευρωπαϊκά προγράμματα κάποια βιβλία πρώτων τάξεων του Δημοτικού, η συνεργασία μαζί τους θα μπορούσε να βοηθήσει στην πιο εύκολη και άμεση εφαρμογή. 

3. Στρατηγικός σχεδιασμός για Κατάρτιση όλων των εκπαιδευτικών, σε θέματα που αφορούν τις αναπηρίες, με σκοπό να ενδυναμώσει το γενικό δάσκαλο και καθηγητή για να ανταποκρίνεται σε όλα τα παιδιά. Ενημέρωση για τα δικαιώματα των παιδιών βάση της Σύμβασης του ΟΗΕ για να είναι ξεκάθαρο το δικαίωμα των παιδιών με αναπηρίες στην ενιαία εκπαίδευση και η υποχρέωση τους να αναφέροντα σε όλους τους μαθητές.

4. Οι ειδικοί εκπαιδευτικοί θα μπορούσαν να συμβάλουν στην παροχή εξατομικευμένης στήριξης μέσα στην τάξη και στην επιμόρφωση των γενικών δασκάλων και καθηγητών σε θέματα αναπηριών, σε καθημερινή βάση.

Επιπρόσθετη στήριξη των μαθητών θα μπορούσε να δώσουν (στους δικαιούχους) και οι ατομικοί συνοδοί τους, οι οποίοι θα πρέπει να προσλαμβάνονται βάση προσόντων, ανάλογα με την κάθε περίπτωση και τα καθήκοντα τους να επεκτείνονται πέραν της ατομικής φροντίδας.

5.  Προσαρμοσμένα προγράμματα δραστηριοτήτων  για συμμετοχή παιδιών με αναπηρίες (Αθλητισμός, μουσική, τέχνη, εκδρομές, καλοκαιρινά σχολεία, κατασκηνώσεις). ( Πχ. Η φυσιοθεραπεία μπορεί να παρέχεται στην ώρα του μαθήματος της φυσικής αγωγής σε ειδικά διαμορφωμένο γυμναστήριο για όλους τους μαθητές, όπου φυσιοθεραπευτής και δάσκαλος της γενικής τάξης να μπορούν να συνεργάζονται).

6. Δημιουργία δημόσιων δομών και σχεδιασμός των γενικών σχολείων ώστε να είναι εφικτή η παροχή θεραπειών στο πλαίσιο των προγραμμάτων ολοήμερων σχολείων. Σε συνεργασία με το υπουργείο Υγείας και  με αγορά υπηρεσιών  θα μπορούσε να συμπεριληφθούν ατομικά ή ομαδικά προγράμματα φυσιοθεραπείας, εργοθεραπείας και λογοθεραπείας, ειδικής εκπαίδευσης, Υποστηρικτικής τεχνολογίας ψυχολογικής στήριξης και άλλων απαραίτητων προγραμμάτων ανάλογα με τις ανάγκες για να μπορούν τα παιδιά να συνεχίζουν στο σχολείο τις θεραπείες που χρειάζονται εβδομαδιαία έχοντας κοινούς στόχους με τους εκπαιδευτικούς για την σφαιρική  εξέλιξη των παιδιών.

7. Συμβουλευτική μαθητών με αναπηρία επί τακτικής βάσης  και των οικογενειών τους και διαλέξεις προς τους μαθητές για αποδοχή της διαφορετικότητας. 

8.  Προσβασιμότητα δημόσιων σχολείων.

9. Ειδικός εξοπλισμός σε τάξεις με προτεραιότητα τα σχολεία που φιλοξενούν παιδιά με αναπηρίες ( διαδραστικοί πίνακες, ειδική μικροφωνική, μονώσεις δωματίων, ευρύχωρες –προσβάσιμες αίθουσες, προσβάσιμοι χώροι δραστηριοτήτων, παιχνίδια σε νηπιαγωγεία για όλα τα παιδιά).

10. Στήριξη παιδιών με ειδικές ανάγκες που αποφασίζουν να φοιτήσουν  στον ιδιωτικό τομέα εκπαίδευσης με συνοδό και τεχνολογία δίνοντας έτσι το δικαίωμα της επιλογής. 

11. Παροχή υπηρεσιών και εκπαίδευση για προετοιμασία μαθητών Λυκείου για όσο το δυνατόν ανεξάρτητη διαβίωση και εξασφάλιση επαγγελματικής απασχόλησης. 

12. Προγράμματα για αποφοίτους ‘Δια βίου Μάθησης’ και απασχόλησης 

13. Τέλος για να μπορέσουμε να πορευθούμε προς την σωστή κατεύθυνση θα πρέπει να προχωρήσουμε στην  Κατάργηση του περί Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδιών με Ειδικές Ανάγκες Νόμου (Ν. 113(Ι)/99) και αντικατάσταση του με νομοθετικό πλαίσιο που καθιερώνει ένα σαφές και συγκεκριμένο νομοθετικό πλαίσιο ενιαίας εκπαίδευσης σε στενή συνεργασία και διαβούλευση με τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των ατόμων με αναπηρίες: Παρακολούθηση της εφαρμογής ενός σαφούς νομοθετικού πλαισίου ενιαίας εκπαίδευσης με στόχο την πλήρη αντικατάσταση του διαχωριστικού συστήματος εκπαίδευσης με την ενιαία εκπαίδευση: Υιοθέτηση ενός ξεκάθαρου, στοχευμένου και επαρκώς χρηματοδοτούμενου σχεδίου δράσης μετά από διαβούλευση και στενή συνεργασία με τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των ατόμων με αναπηρίες, που να περιλαμβάνει πρόσβαση σε εύλογες προσαρμογές και επαρκή, κατάλληλη εκπαίδευση και κατάρτιση των εκπαιδευτικών, και προοδευτικά να διασφαλίζει ότι τα παιδιά και οι ενήλικες εκπαιδευόμενοι με αναπηρίες μπορούν να ασκήσουν το δικαίωμά τους στην ενιαία εκπαίδευση. Υπέρτατος στόχος κάθε ενέργειας και απόφασης που λαμβάνεται στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού συστήματος, πρέπει να είναι η αποφυγή του διαχωρισμού, δηλαδή της εκπαίδευσης των παιδιών με αναπηρίες ξεχωριστά από τα άλλα παιδιά, σε ξεχωριστά «ειδικά» περιβάλλοντα που απευθύνονται σε αυτά (σε ειδικές μονάδες, ειδικά σχολεία, ιδρύματα, κέντρα φροντίδας και απασχόλησης).

Είμαστε έτοιμοι μαζί με την επιστημονική μας ομάδα να συνεργαστούμε με το Υπουργείο Παιδείας όπως εσείς κρίνετε απαραίτητο για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των πιο πάνω εισηγήσεων.

Με εκτίμηση

Εκ Μέρους του Διοικητικού Συμβουλίου
‘Αγκαλιάς Ελπίδας‘

Γιούλα Πιτσιάλη